Soep van het kamp – Eus als dichter

on

Nog even geduld hebben! Bijna is het weer tijd voor het jaarlijkse Tuinfeest in Deventer. Voor beginnende poëzielezers is het bezoeken van een dergelijk evenement waar dichters hun eigen gedichten voorlezen een goede introductie. De manier waarop de persoon die het gedicht zelf heeft gemaakt, het voorleest, geeft een eerste aanwijzing voor de interpretatie. Bovendien ben je een hele avond onder gelijkgestemden. Er is lekker te eten en goed te drinken en voor wie daar ook van houdt, is er soms muziek. Elk jaar in het eerste weekend van augustus is het raak. Op zaterdagmiddag en -avond en aan de vooravond van de grootste boekenmarkt van Europa. Kilometers kraam door de straatjes, van de Waag tot aan de Lebuïnuskerk. Dit jaar is hij op zaterdag 4 augustus en als je mij niet gelooft, kun je er altijd nog een recensie uit Meander over lezen…

Tijdens het Tuinfeest helpt een soort spoorboekje je bij je luisteravontuur. Er zijn een stuk of wat tuinen in de historische binnenstad van Deventer, waar je heen kan. Iemand van de organisatie houdt de tijd in de gaten en de dichter heeft ongeveer 15 minuten om een selectie voor te lezen. Soms gaat hij na afloop naar de kraam van de plaatselijke Deventer boekhandel waar de voorgelezen bundels in stapels liggen. Aanschaffen en dan een handtekening halen, als je dat leuk vindt. Niet te lang kletsen met de dichters, de rij groeit en groeit.

Voor één van de tuinen is iemand aangezocht die heeft geholpen bij de keuze van de dichters in die tuin. De gastvrouw of gastheer in de Iordens tuin kondigt aan, stelt soms een vraag, het lijkt wel een televisieprogramma. Maar dan lekker buiten en met veel staand publiek. In 2017 was de host van de tuin de steeds bekender wordende Özcan Akyol, die ook wel bekend staat als Eus. Vaste bezoeker van het feest, hij is echt een poëzieliefhebber.

Advies voor de bezoekers met een kleine portemonnee of voor bezoekers die hun geld liever besteden aan bundels: laat een stempel op je hand plaatsen bij binnenkomst. Als je trek krijgt, zoek je een moment in het programma waar je even kunt worden gemist. Straatjes doorsteken van Deventer en landen in een van die gezellige lekkere tentjes waar Turkse hap wordt aangeboden. Turkse zoute karnemelk erbij om het af te maken. Deventer heeft veel inwoners met wortels in Turkije. Al vanaf de jaren zestig werden mensen uitgenodigd om te komen werken in een van de vele fabrieken. ‘Gastarbeiders’ waren het en dat in een tijd dat dat nog een woord was zonder negatieve lading. Ze kwamen het werk doen waar de Hollandsche meisjes en jongens niet meer bereid toe waren. Eerst kwamen de mannen alleen en werden ze ondergebracht in krappe onderkomens met teveel zielen op de vierkante meter. Later mochten zij hun gezin laten overkomen en zo ontstond een tweede generatie, een derde, een vierde. Eus is van zo’n volgende generatie: Deventenaar met een Turkse naam.

Het sterke van publicist Özcan Akyol is dat hij bruggen slaat tussen de mensen die bij zijn oude Turkse wortels horen en de samenleving die niet zo goed mee kan komen met de veranderingen in ‘hun Holland’. Of hij slaat een brug door de randstedelingen uit te leggen dat het oosten iets minder ver is dan zij denken en dat er in Overijssel ook verstandige mensen wonen. Hij heeft twee redelijk persoonlijke romans op zijn naam staan en schrijft columns. Verder heeft hij een bijzonder televisieprogramma gemaakt waarin hij kennismaking zocht met de familie die niet naar Europa is gegaan ooit. Een programma over ontstane cultuurverschillen werd min of meer per ongeluk een confrontatie met het huidige politieke klimaat in Turkije.

Veelzijdig mens die Eus! Maar hoe zit het dan met de poëzie? Kom ik toch in een bloemlezing uit 2009, samengesteld door Erik Jan Harmens, twee gedichten tegen van Eus. Niet eerder gepubliceerd staat er in de verantwoording, dus waar Erik Jan ze vandaan heeft, weet ik niet. We weten dus niet of dit de enige twee gedichten van Eus’ hand zijn of dat er ergens nog een stapel ligt te wachten op een groter publiek. De bloemlezing, getiteld Ik ben een bijl, is gevuld met werk van ‘nieuwe dichters uit de jaren nul’. Leuke bundel! Er zijn er vast iets te veel van gemaakt, want hij ligt in stapels bij de ramsj, op zoek naar gelegenheidslezers.

Minstens even aardig als de gedichten die in de bundel voorkomen is het voorwoord. Erik Jan wil een soort revolutie ontketenen door te suggereren dat een nieuwe generatie met een bijl klaar staat om de oude garde weg te werken en weer eindelijk weer eens met frisse, nieuwe poëzie te komen. De poëzie moet er vooral toe doen:

“Ik wil poëzie die zijn maker bij momenten de vinger geeft. Ik wil poëzie die nergens op lijkt. Ik wil poëzie die niet op poëzie wil lijken. Ik wil poëzie waarvan mensen zeggen: ja hoor eens, dát is geen poëzie.” Erik Jan wil geen kabbelende zelfinspectie, hij wil poëzie die door uitgevers wordt geweigerd. “Ik wil poëzie die heult, broeit, kweelt, steekt, roetsjt, schmiert, ontzet, verwringt en zogenaamd paait. Ik wil geen poëzie die overweegt, verzucht, zich iets achteraf bedenkt, zich op de knieën slaat, een lekker gevoel geeft, onzekerheid veinst, heel herkenbaar is of zo is geschreven dat je als lezer het gevoel hebt dat de dichter tegen jou praat.” Met zoveel eisen is het nog een wonder dat Harmens voldoende dichters en gedichten heeft gevonden om 130 pagina’s vol te krijgen. En daar zitten kanjers bij: Menno Wigman, Ilja Leonard Pfeijffer en Ellen Deckwitz. De laatste wordt de gastvrouw in de Iordens Tuin van de editie in 2018.
Ondanks alle strenge criteria van Erik Jan Harmens voldeden twee gedichten van Eus ook. Eentje citeer ik hier. Ook een beetje als voorpret voor het Tuinfeest 2018. Het zou zo maar kunnen zijn dat Eus daar weer is. Gewoon, als luisteraar, net zoals jij.

*

Fedde logeert
een paar dagen
bij mij

gisteren maakte hij
volgens geheim recept
‘soep van het kamp’

vandaag knipte ik
de takken uit zijn haren
terwijl hij
de overlijdensadvertenties las

daarna pakte hij het telefoonboek
en streepte enkele namen door.

Eus

Advertenties