Pfeijffer-500 onderscheidt kwaliteit

Stel dat het een criterium voor kwaliteit zou zijn of je al dan niet voorkomt in de bloemlezing van Ilja Leonard Pfeijffer [Pfeijffer, 2016] en hoe vaak. Dat is natuurlijk niet echt zo, want dan zou Willem Elsschot een waardeloze dichter zijn omdat hij helemaal niet voorkomt in de bloemlezing. Elders schaart Pfeijffer Elsschots gedicht Het Huwelijk onder de 500 Europese gedichten die je gelezen moet hebben [Pfeijffer & de Vries, 2008]. Dus het ís niet zo, maar we doen gewoon lekker alsof en wie zijn dan de beste dichters? In de groene bloemlezing met de mus staan 505 dichters, dat ronden we af naar 500. Hoe scoort jouw favoriete dichter in de Pfeijffer-500? En is dat beter dan in de Deleu-300?

Zoals Ilja Leonard het formuleert in zijn voorwoord: “Diegenen die van tellen houden – en ik weet dat bloemlezingen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefenen op dergelijke preciezen – wil ik niet onthouden dat de spelregel die ik voor mijzelf had bedacht, was dat ik maximaal twaalf gedichten per dichter mocht opnemen. Het minimum was niet één, maar nul. Ook dichters die slechts met één gedicht zijn vertegenwoordigd, behoren tot de eredivisie. Dichters die niet zijn geselecteerd, kunnen zich troosten met de gedachte dat zij deel uitmaken van een overweldigende meerderheid.”

Vestdijk: dichter of gedicht?

Opvallend is dat Simon Vestdijk wat in de problemen is geraakt. Inhoudsopgaven worden vaak automatisch gegenereerd. Nu wil het toeval dat Adriaan Roland Holst een gedicht heeft geschreven met als titel de volledige naam van Vestdijk. Nu verwijst de index naar dat gedicht en niet naar de dichter. Dichters, vernoem nooit een vers naar een andere dichter. De computer kan dat niet aan. Nu citeer ik uit de eerste oplage van de eerste druk van de bloemlezing, ik wilde er snel bij zijn, en misschien is het euvel intussen opgelost. Overigens is Vestdijk gewoon meegegaan in de competitie en hij behoort tot de top van de Pfeijffer-500.

De top drie

De dichters met tien of meer gedichten staan in onderstaand overzicht: 22 dichters. Slechts twee vrouwen hebben de top bereikt, vier Vlamingen horen erbij. Het merendeel van deze kampioenen is overleden: dode dichters maken de dienst uit.

Positie Naam dichter Frequentie
1 (ex aequo met tien dichters) Achterberg, Gerrit 12
Balkt, H.H. ter 12
Claus, Hugo 12
Harmens, Erik Jan 12
Komrij, Gerrit 12
Lucebert 12
Nijhoff, Martinus 12
Oosterhoff, Tonnus 12
Schmidt, Annie M.G. 12
Wijnberg, Nachoem M. 12
2 (ex aequo met zes dichters) Dèr Mouw, J.A. 11
Kouwenaar, Gerrit 11
Ostaijen, Paul van 11
Snoek, Paul 11
Verhagen, Hans 11
Verhelst, Peter 11
3 (ex aequo met zes dichters) Lodeizen, Hans 10
Marsman, Hendrik 10
Slauerhoff, Jan Jacob 10
Wigman, Menno 10
Peypers, Ankie 10
Vestdijk, Simon 10

Van het totaal van 505 dichters zitten er 22 in de top 3. De overige 483 dichters hebben een andere frequentie. De grootste groep dichters is die met één gedicht: 235! De eredivisie want meer dan nul…

En hoe staat het met andere interessante wetenswaardigheden? Hoeveel vrouwen kent de Pfeijffer-500? Waar komen de dichters vandaan, uit het noorden of het zuiden? En hoeveel dichters ademen nog en hoeveel hebben hun laatste adem uitgeblazen. De laatste groep is een groeimarkt. Leeftijd en ziekte trekken zich niets aan van  dichttalent. Eens vallen ze allemaal.

Levendigheid Dichters
Overleden 244 (48 %)
Levend 261 (52 %)
505

Hoe doen de dichtdames het in de Pfeijffer-500?  Niet goed, nog geen vijfde deel van het totaal aantal dichters is vrouw. Zijn het er dan ook minder of zien we hier de voorkeur van de bloemlezer voor mannelijk rijm? Vroeger waren er inderdaad minder vrouwelijke dichters, maar de laatste twintig jaar is dat verschil toch wel kleiner aan het worden. Mocht er een nieuwe druk komen over drie decennia, zoals ooit Komrij deed, kunnen we zien of de verhouding anders komen te liggen…

Geslacht Dichters
Vrouw 93 (18 %)
Man 412 (82 %)
505

Waar komen de dichters vandaan? Nederland, Vlaanderen of uit andere delen van de wereld? Qua aantal dichters zitten de Vlamingen op een vijfde maar dat wordt minder als we kijken naar het totaal aantal gedichten. Natuurlijk zijn er minder Vlamingen dan Noordelingen, maar dan nog is de verhouding scheef…

Nationaliteit Gedichten Dichters
Vlaanderen 261 (17,35 %) 99 (20 %)
Nederland 1206 (80,19 %) 391 (77 %)
Elders 37 (2,46 %) 15 (3 %)
Totaal 1504 505

Lid van de eredivisie: Pauline Sparreboom

Zowel de bloemlezingen van Komrij als die van Pfeijffer sorteren de dichters op geboortedatum. De jonkies sluiten af. Voor Komrij uit 1979 was dat Peter Simpelaar (geboren in 1954), voor Komrij 2004 was dat Quirien van Haelen (geboren in 1981). De laatste dichters van Pfeijffers bloemlezing zijn geboren ver nadat Komrij met zijn eerste bloemlezing kwam:

Dichter Geboortejaar
Pauline Sparreboom 1989
Lieke Marsman 1990
Joost Oomen 1990
Charlotte van den Broek 1991
Marieke Rijneveld 1991
Hannah van Binsbergen 1993

Allemaal eredivisie. Dat geldt ook voor Pauline Sparreboom die met twee gedichten voorkomt en waarvan ik de naamloze citeer. Een gedicht over passiviteit uit angst, de werkelijkheid bezweren door er niet aan mee te doen. De dagen in gehelen missen… Maar welke machine vult de ‘ik’? Wat er binnen komt gaat via het oor. Is dat de taal en de machine de typemachine of de PC? Dat past wel bij het zoveel levens moeten leven. Mannen zijn onbekende wezens die op wonderlijke manier dingen maken, ook daar zit geen aansporing het anders te willen. En ‘zo breng je de dagen door met / het doorbrengen van de dagen.’ Bloemlezer Pfeijffer vond het goed genoeg om het één van de 1504 gedichten te laten zijn…

Pauline Sparreboom draagt voor tijdens het Tuinfeest in Deventer op 2017

*

Uit angst om af te geven aan de dingen
of erger: andersom, blijf je liggen

zo breng je de dagen door met
het doorbrengen van de dagen, het stille

van iedere man weet ik enkel dit: het gebruik
van elementen. Vlakken, hout, soms ook schroeven

of vul via het oor tot ik leegloop mijn machine, ik
die de dagen in gehelen mis
die nog zo veel levens moet.

Pauline Sparreboom

Advertenties

Één reactie

Reacties zijn gesloten.