Kwartetten met sonnetten

“Mag ik van het kwartet ‘Plassen’ de dichter Redbad Fokkema?”

Dat is het leuke van jarig zijn: je wordt soms verrast met een bijzonder cadeau. Mijn moeder, altijd in de weer met tweedehands boeken, was aangelopen tegen het poëziekwartet van Querido. Titel: Gesneden Beelden. Dichters, dichteressen en gedichten uit zeven eeuwen. Een uitgave uit 1994. Extra grote kaarten zodat er genoeg ruimte is om gedichten er op te zetten zonder dat de letters te klein worden. Er zijn zestien kwartetten, ieder kwartet pakt een thema en dat is dan weer terug te vinden in de vier bijpassende gedichten. Denk aan thema’s als Plassen, Nachtegaal, Appel, Dierentuin, Feniks, Muziekinstrumenten, Rome, Wittgenstein en Kinder-lijk.
De gedichten komen uit een grote bron: uit alle tijden en uit alle landen, mits ze zijn uitgegeven door of uitgeverij Querido of Atheneum – Polak & Van Gennep. Een beetje bundel kostte in 1994 al gauw ƒ 25,- of 530 BF. Dat zouden we vroeger omrekenen en dan kwamen we uit op € 11, 34.

Mag ik van de versvoeten, de jambe?

Het kwartetspel als fenomeen is een geweldig instrument om spelenderwijs iets te leren. Dankzij het kwartetspel van mijn kleindochter weet ik sinds de kerstdagen welke soorten paarden en pony’s er zoal bestaan en welke aspecten er nodig zijn voor een goede verzorging. Je zou dus verwachten dat er voor onderwijsdoeleinden al een hele reeks kwartetten over literatuur beschikbaar is. Echt niet! Zelfs de poëziepushers van Plint hebben geen kwartetspel in hun repertoire. Terwijl er zelfs al een didactische uitdaging zit in het verzinnen van viertallen die gezamenlijk een kwartet vormen. Querido is na het kwartet Gesneden Beelden ook nooit meer met een opvolger gekomen, waaruit we kunnen afleiden dat het niet een groot commercieel succes werd. Het kwartet is een uniek fenomeen en dat maakt het wel zo bijzonder. Ze zijn nog via het web tweedehands te koop en dan betaal je, afhankelijk van de staat, tussen de € 5 en de € 10.
Stel dat Querido of Plint het aan zou durven opnieuw een kwartet op de markt te brengen, kunnen wij dan niet vast een beetje helpen? Welke vier kaarten rond welk onderwerp laten we verzamelen door de spelers? Ik heb wat suggesties op een rij gezet, maar er zijn vast nog veel meer mogelijkheden…

Kwartetthema De vier kaarten
Rijmvormen ·         Rijk rijm

·         Half rijm

·         Alliteratie

·         Binnenrijm

Vijftigers ·         Remco Campert

·         Lucebert

·         Gerrit Kouwenaar

·         Jan Elburg

Versvoeten ·         Jambe

·         Trochee

·         Dactylus

·         Anapest

Bloemlezers ·         Paul Rodenko

·         Gerrit Komrij

·         Jozef Deleu

·         Ilja Leonard Pfeijffer

Rijmschema’s ·         Gepaard rijm

·         Omarmend rijm

·         Gekruist rijm

·         Middenrijm

Vermaarde Vlamingen ·         Guido Gezelle

·         Hugo Claus

·         Herman de Coninck

·         Paul Snoek

Hooggeachte Hollanders ·         Herman Gorter

·         Gerrit Achterberg

·         Martinus Nijhoff

·         Ida Gerhardt

Versvormen ·         Sonnet

·         Limerick

·         Distichon

·         Rondeel

P.C. Hooftprijswinnaars – de dames ·         Eva Gerlach

·         Anneke Brassinga

·         Judith Herzberg

·         Astrid Roemer

P.C. Hooftprijswinnaars – de heren ·         K. Schippers

·         Nachoem Wijnberg

·         Willem Jan Otten

·         H.H. ter Balkt

Dichters uit Utrecht ·         Leo Vroman

·         Ingmar Heytze

·         Alexis de Roode

·         Guillaume van der Graft

Jonggeknakten ·         Jacques Perk

·         Jotie ’t Hooft

·         Paul van Ostaijen

·         Hans Lodeizen

 Hits ·         Tussen droom en daad

·         Denkend aan Holland

·         Alleen in mijn gedichten kan ik wonen

·         Domweg gelukkig

Kinder-lijk

Het ‘Kweridokwartet’ is iets te ingewikkeld om een populair spel te worden in kantines van middelbare scholen. De gedichten zijn niet uitgekozen op grond van toegankelijkheid en de aansluiting met het gezochte thema is een speurtocht op zichzelf.
Stel, je zit lekker te kwartetten, en een van de spelers gaat even koffie halen. Een mooie gelegenheid om de kaarten in je hand eens beter te bekijken. Van het thema ‘Kinder-lijk’ moet je de kaarten met gedichten van Willem Elsschot, Lucas Hüsgen en Margreet Schouwenaar nog te pakken krijgen, wil je weer een kwartet op tafel kunnen afleggen. Het gedicht van Anne Vegter heb je al wel, maar waar gaat dat eigenlijk over? Anne Vegter heeft als gewezen ‘Dichter des Vaderlands’ mooie en toch ook toegankelijke verzen geschreven. Het kwartetgedicht stamt van ver voor die periode, hij komt uit haar eerste bundel Het veerde uit 1991, en je krijgt hem niet meteen cadeau. Maar gelukkig, het duurt nog even voordat de koffie er is, dus kun je rustig lezen en herlezen. En je kunt even googlen op je smartphone om wat achtergrondinformatie te zoeken. Dat is zeker geoorloofd, want het gedicht lijkt er een uit een reeks en omdat de bundel er niet bij wordt geleverd, zoeken we in de Wereldwijde bibliotheek: “In zes gedichten volgt Anne Vegter een en hetzelfde personage, Sarah Bertha (Dolly) Rootmond. Zo ziet de lezer haar in haar dromen, in het café, bij haar liefdesavonturen en tijdens haar zwangerschap. Achter grappige beschouwingen en stoere formuleringen gaat een triest leven schuil. In het gedicht ‘De avonturen van Dolly, zwanger (I)’ mijmert Sarah Bertha over haar zwangerschap en de man die haar na een kortstondig avontuur achterliet.”
En in Ons Erfdeel staat ook een bespreking van Het veerde, met o.a. deze passage: “Dan krijgen we een gedicht in drie delen: ‘De avonturen van Dolly, zwanger’. Dolly loopt over het kerkhof om namen te zoeken voor haar aanstaande zoon. Dat krijgt iets humoristisch als beide namen van een zerk geplukt moeten worden: de aanstaande boreling is namelijk “Zijn vaders naam kwijt”. Plotseling is er een vriend, die voor de zwangere vrouw “op oorlogspad” gaat en thuiskomt met de buit: “frites, vriend, weed, Triple”. De baby is dan “even bij de linies weg”. Dolly zoekt “iemand voor het kind, zodat zij ook eens, / straks, alleen” – een typisch voorbeeld van Vegters abrupt eindigende zinnen. Maar ook hij “wandelt Dolly’s droom uit.” Samenvattend: zes gedichten over Dolly waarvan drie als zwangere. Dolly lijkt op veel manieren de weg wat kwijt in het leven.

Hoeveel inspiratie geeft een kerkhof als je op zoek bent naar de naam voor je baby? Ze heeft de vrucht in haar buik vast de naam Charley gegeven maar als hij is geboren krijgt hij een echte naam. De naam van de vader kan Dolly zich slecht herinneren, wel hoe het zwanger maken verlopen moet zijn. We kunnen aannemen dat Dolly haar hondje aan het uitlaten is en hem niet aan de lijn houdt, want hij piest naar hartenlust grafstenen onder en ze moet hem met worst lokken om weer bij haar te komen. De snuffelende hond heeft een naam en een afkomst, voor de baby ligt dat wat lastiger. Het lijkt niet of Dolly zich erg zorgen loopt te maken over haar naderend alleenstaand moederschap, het lijkt eerder of zij een erotische ervaring heeft tussen de zerken. Herinneringen aan de vader? En welke rol speelt de hond in dit tafereel? Hopen dat die koffie nu snel komt, zodat de koffiehaler kan worden bevraagd op het bezit van Elsschot.

 

De avonturen van Dolly, zwanger (1)

Liep in het bos, een pad wees naar het kerkhof.
Ik zag misschien een naam voor Charley:
Henrikus Verwater? Josephus Marie Kamsteeg?
Roelof Wiebe Brons? Zijn vaders naam kwijt (Peereboom?
… snel met de tong, ’t ultieme ding erin en bruisend
door de pasta heen, niet meer gezien).

Achter de rug om van Jantien Pot-Mees (1880 – 1967):
Ortros, zoon van Jodi, nest van Drunen, snuffelt.
Plenst zijn water over de dierbaren Lucia en Geertruida Pot,
uit het leven gerukt (1950), staren verweerd naar fotograaf.
Ik, gelikt, lok de zoon van Jodi, Ortros
misschien voor Charley, met worst en smakgeluidjes.

Komt opgewonden, ik ook, kom, opgewonden.

Anne Vegter

Advertenties

Één reactie

Reacties zijn gesloten.