Verwelkom het vaarwel – Aad van der Waal

De vierde stadsdichter alweer voor Apeldoorn: Aad van der Waal wijt zich aan deze zware taak vanaf januari. De jubilerende Hoofdstraat heeft hij al bezongen, honderd jaar is ook niet niks. En de reddingsbrigade vierde óók al een eeuwfeest. Een reddingsbrigade in Apeldoorn? Voor dat beetje kanaalwater? Natuurlijk! Ook daar kun je verkeerd in terecht komen. En dan het hartverscheurend afscheid van de pijler van onze nationaliteit: de V&D raakten wij kwijt: ‘Een vreemd idee / dat wat zo lang onkwetsbaar leek / toch voor de tand des tijds bezweek / Dag V&D!’

En dan is er ook nog de gewoonte dat veel kunst in de Apeldoornse openbare ruimte wordt vergezeld van een gedicht. Dat was nog niet gebeurd voor de blikvanger op het Stationsplein: De Kus. Dit 17 meter hoge kunstwerk van Jeroen Henneman is herkenbaar abstract, met slechts twee lijnen worden twee gezichten verbeeld die elkaar kussen.

Het beeld is geplaatst rond 2002 toen Willem-Alexander trouwde met Maxima en het is daarom aan dit paar opgedragen, vergelijkbaar met De Naald die verderop in Apeldoorn is te bewonderen en die als geschenk van de Apeldoornse bevolking is geschonken aan een ander koninklijk paar. Wilhelmina en Hendrik kregen dat beeld 101 jaar daarvoor, in 1901.

In de titel van het gedicht zit een volgnummer verwerkt, er zullen vast nog meer Kussen komen. Er is een ansichtkaart gemaakt van het gedicht in combinatie met een sfeervolle foto van ‘stadsfotograaf’ Jeroen Taalman. Een zwartwit foto met de focus op het beeld en onscherpte en lichte beweging bij het kussend paar in de voorgrond. Wel een beetje jammer dat de letters van het gedicht onleesbaar klein zijn geworden. Goed dat je het in deze Rijmrijkblog nog even kunt nalezen. Hennemans Kus heeft mij ook altijd geïntrigeerd en ik heb het dan ook meer dan eens gefotografeerd. Het is grappig als bovenop een vogel zit uit te rusten van het gedoe vlakbij de grond. De vorm van de vogel rijmt op geen enkele manier op de vorm van de gezichtslijn die Henneman heeft bedacht. Totaal geen gevoel voor kunst, zo jammer…

Het eerste dat opvalt is dat de onderste strofe buiten het ritme valt van de vier strofen daarvoor. Zou de dichter hebben geprobeerd de sokkel te symboliseren? Of vond hij dat het gedicht na 14 regels op moest houden alsof zou het gaan om een verknipt sonnet? De laatste twee regels zijn extra met elkaar verbonden omdat ze de rijmklank delen, dat zou Shakespeare ook hebben gedaan. De dichter zoekt het in de contrasten: koud staal en gewapend beton tegenover de warmte van de menselijke omhelzing. En ook het contrast tussen de wanhopige kus bij het afscheid nemen en de gerustgestelde verlangende kus bij de verwelkoming. Welkom en vaarwel zijn de hoofdingrediënten van een treinstation, zoals ze dat ook zijn op een vliegveld: Hello, Goodbye. Die contrasten zijn de hoofdrolspelers, zij zijn het die zich met elkaar dienen te ‘verzoenen’… Voel het taalspel van synoniemen: kus, zoen. Maar de ‘ik’ is zelf ook aanwezig in het plaatje. Hij komt en gaat, verschijnt en verdwijnt, en daartussen hangt er poëzie in de lucht. Het woord ‘sporen’ kent verschillende betekenissen: slakken laten sporen achter, maar treinen hebben ze voor zich nodig. Die spoorlijnen verwijzen dan naar de ‘even klare lijnen’ van de poëzie. De ‘klare lijn’, de heldere lijn, is een term uit de tekenkunst. Hergé tekende Kuifje (Tintin voor buitenlanders) in klare lijnen en kunstenaar Joost Swarte heeft er een heel oeuvre omheen gebouwd. Heldere lijnen zonder brokkeligheden, het zijn dezelfde lijnen die we in de lucht zien. Twee uit het niets komende lijnen die ieder voor zich een profiel voorstellen. Twee profielen die elkaar raken bij de lippen. De eerste kus is gegeven in Kus 1. Welkom dichter Van der Waal na je inspannende treinreis vanuit de overspannen Randstad, we zijn benieuwd naar Kus 2, Kus 3, Kus N.

Kus 1

Wie zou in roestvrij staal de liefde zoeken?
De warmte in ’t gewapende beton?
Die combinaties lijken haast te vloeken

Toch blikkeren zij in de ochtendzon
met overtuiging in volmaakte lippen
Verzoening op het plein voor ons station

Een welkomstkus waar niemand aan kan tippen?
Het onvermijdbare van een vaarwel?
Het beeld verenigt strijdige begrippen

En achter dit verheven liefdesspel
de aankomst en ’t vertrek van lange treinen
De sporen van een dichterlijk appèl

En tussen mijn verschijnen en verdwijnen
de poëzie in even klare lijnen

Aad van der Waal

Advertenties