De vele gevelgedichten van Ida Gerhardt

straatpoezieEindelijk wordt het allemaal netjes verzameld en aan iedereen ter beschikking gesteld. De website Straatpoëzie.nl is opgezet door de Universiteit van Utrecht en biedt een Google-Maps-gestuurde etalage van poëzie in de openbare ruimte. Het bestand wordt gevuld door u en mij, ‘the crowd’ daar horen wij bij, en zo komt het dat in een paar maanden tijd er meer dan 840 gedichten te vinden zijn op het moment dat ik aan deze blog schrijf. En ik vermoed dat we er daarmee nog niet zijn. De 1000 moet haalbaar zijn, misschien zelfs 1500! Poëzie buiten op straat is populair. Gevelgedichten worden gevonden in elke gemeente! Een goede inventarisatie biedt mogelijkheden om gericht onderzoek te doen. Heb ik niet ooit Nunspeet uitgeroepen tot dichtstbedicht stukje Nederland en zag ik niet als goede tweede de straten rond de De Wittenkade in Amsterdam? Met een overzicht zoals op deze site kun je beweringen over de ‘dichtdichtheid’ hard maken. Wetenschap is soms gewoon lekker tellen. Ik ben er dol op.

Een uitputtende inventarisatie leert ons dan ook welke dichter het meest populair is om groot op een muur te zetten. Misschien is dat Ida Gerhardt wel, een dichter die, ondanks haar afstandelijkheid, toch een warm plekje heeft in de harten van velen. Ida heeft op verschillende plaatsen in het land gewoond en is daarom ook een beetje van iedereen. Ze komt bij iedereen uit de buurt. Gorcum eert haar, Kampen koestert haar, Zutphen adoreert haar, de IJssel mist haar nog iedere dag.

Natuurlijk wilde ik ook een bijdrage leveren aan de geweldige database van Straatpoëzie, en even geloofde ik dat de straatpoëzie die ik 2015 fotografeerde verwijderd was. Dat blijkt gelukkig niet zo te zijn. Het zou niet verwonderlijk zijn als de gemeente ze verwijdert. De glasplaten langs het grote Amsterdamse water hebben heel wat te leiden. Niet van vandalen, maar van de vogels die hun desinteresse in het woord in ruime mate laten blijken. Poëzie, daar schijten ze op! Ik plaatste enthousiast een fraai werk van Ida Gerhardt op de site, zette daar een foto geschoten in avondlicht bij en sloot af met mijn naam als inzender om een en ander voldoende kracht bij te zetten. Die foto was nog verschrikkelijk lastig. Woorden op glas moet je onder de goede hoek schieten met niet teveel reflectie en je wil ook een beetje de omgeving knap op de plaat zetten. Het gedicht van Ida Gerhardt staat op de site, maar misschien moet het binnenkort worden aangevuld met de datum waarop het is weggehaald, want ook dat is mogelijk op deze multifunctionele website… Drijvende kracht achter het project Straatpoëzie is Kila van de Starre. Zij is als onderzoeker verbonden aan de Rijksuniversiteit Utrecht (motto: ‘Zon der gerechtigheid verlicht ons’) en is geïnteresseerd in de populaire kant van poëzie, zoals we dat ook vaak tegenkomen op deze blog. Poëzie buiten het boek, noemt ze dat en daar horen die honderden gevelgedichten bij.

Ida Gerhardt is populair om op de muur te schilderen. Ik vond 22 gedichten van haar op de site, waarvan vijfmaal het populaire gedicht Het Carillon (Groningen, Schiedam, Apeldoorn, Kampen zelfs twee keer). Ida Gerhardt blijkt redelijk populair in Nederland. Kijk ook even naar de bloemlezingindex.

Bloemlezing Vermeldingen
Komrij 1979 10
Komrij 2004 10
Deleu 2015 6
Pfeijffer 2016 6
Dapperstraat, de bekendste gedichten [Aarts & Van Etten, 1994] Eén gedicht: Het Carillon
NRC top 100 – Het mooiste gedicht [2000]

De Gestorvene op #4

Het Carillon op #18

De Vlinder op # 83

Boomsma 2011 – 2013 – 2015 3
Vegter 2015 2

In veel gedichten van Ida Gerhardt klinkt de teleurstelling over het leven door. Mensen uit haar omgeving, familie en vrienden, hebben haar veelvuldig ‘verraden’. In een gedicht als Dank aan een ezel wordt een ezel bedankt omdat hij zonder te oordelen heeft geluisterd en getroost met zijn ogen [Van Zuiden, 2009, Woef]. ‘Dat kunnen de mènsen niet’ is de laatste regel van het gedicht. Het gedicht Zondagmorgen is vrolijker en positiever. Daar ontmoeten we, in een strak metrum en met een overzichtelijk rijmschema, een heel jong kind. Onbedorven want nog niet geraakt door teleurstelling, onschuldig want het heeft de dichter nog niet kunnen beschimpen of op een andere manier pijn kunnen doen. Een vrolijk en positief gedicht. Wel zo leuk om te lezen als je de hond aan het uitlaten bent op de Jacob Catskade in Amsterdam, bijvoorbeeld op een vroege zondagmorgen. De omgeving voegt daadwerkelijk iets toe aan dit gedicht. In het gedicht komt een hoop water voor en daar zie je genoeg van om je heen als je buiten staat te genieten van deze ‘straatpoëzie’…

Zondagmorgen

De zon begint met muntjes licht
te spelen op het beddelaken;
de dag is argeloos van gezicht
en stemmen in het huis ontwaken.
De aanslag van een zachte lach,
en van een kind het pril geschater
op de ondertoon van plonzend water:
Zij heft het naar de nieuwe dag.

Ida Gerhardt (1905 – 1997).

Advertenties

Een gedachte over “De vele gevelgedichten van Ida Gerhardt

  1. Pingback: Het statig zingen van mijn geschonden land – Ida Gerhardt | het rijmrijk

Reacties zijn gesloten.