Laten zweven tussen ruimte en tijd – Frank Koenegracht

Frank Koenegracht draagt voor tijdens het Tuinfeest in Deventer van 2016

Tweedehands spullen kun je in Apeldoorn kopen in een van de vestigingen van Foenix. Een fraaie klassieke verwijzing naar die duurzame vogel die na verbranding weer gewoon opnieuw kon beginnen. Maar misschien interpreteert de klant van de kringloopwinkel de titel meer als ‘foe níx’. Helemaal voor niks is het natuurlijk niet. Ik moest 75 eurocent betalen voor een bloemlezing die ik tegenkwam in de zuidwinkel van Foenix, Veel poëzie kom je overigens niet tegen, wie zin heeft in een spannende thriller of een kookboek heeft een grotere kans op succes.

V&D: Vers & Dichters

1-ejp_9925-1De bloemlezing ‘Ons poëtisch Dichtersland’ is uitgegeven door het failliet verklaarde warenhuis Vroom & Dreesmann ter gelegenheid van de boekenweek van 1988. Toen ging het dus vast beter, want geld verdienen met poëzie was ook niet aan de orde toen de V&D nog gewoon bezoek kreeg van klanten. Het was de derde bloemlezing in een jaarlijks terugkerende reeks. In 1986 mochten Haagse politici hun versvoorkeur doorgeven, in 1987 waren het de Bekende Nederlanders van toen. Geen van deze edities ooit voorbij zien komen en ik ben ook niet echt nieuwsgierig ernaar. De derde geeft de voorkeur van dichters zelf en wel over hun eigen werk! We zijn dan in 1988 en dan leven er nog dichters die dat nu niet meer doen. Leo Vromans favoriet in die tijd is Nachtschaatsen, die van Willem Wilmink In de Vogezen en van Rutger Kopland moeten we vooral diens Baai lezen. Martin Veltman heeft een van zijn ‘Villanellen’ uitgekozen. Een ‘villanelle’ is een bijzondere dichtvorm waar we zeker een keer een excursie in het Rijmrijk aan moeten wijden. Gelukkig leven er ook nog veel van de generatie van 1988, zij het dat sommigen echt wel oud beginnen te worden. Remco Campert laat ons maar niet in de steek en Jules Deelder wordt iedere dag een beetje jonger. Eva Gerlach is erbij en Judith Herzberg. In totaal staan 92 dichters er met 92 zelf gekozen voorkeursgedichten in.  Ernst van Altena (overleden in 1999) schreef de inleiding en hielp bij de samenstelling, maar dat laatste lijkt mij simpel als je de dichters zelf aan het werk zet. Ik vind dat ik voor de prijs van nog geen euro een hele leuke aankoop heb gedaan én op mijn manier een bijdrage lever aan de circulaire economie door een product een nieuw leven te gunnen. Gewoon bij mij in de boekenkast, naast andere obscure bloemlezingen!

Lekker dood in eigen land

Een Rijmrijker van wie een gedicht voorkomt in ‘Dichtersland’ en die in 1988 nog maar 43 jaar is, is de dichtende psychiater Frank Koenegracht. Gewaardeerd in het Rijmrijk, zeker door de vakbroeders, maar niet erg bekend bij het grote publiek. Zijn gedichten zijn niet erg gesloten, staan niet vol met geheimzinnige verwijzingen naar de mythologie of andere obscure zaken, maar hebben we regelmatig een merkwaardige draai waardoor ze ook niet meteen goed begrepen worden. We pakken er even de Bloemlezingindex van Frank Koenegracht bij. Hoe vaak komt hij waarin voor?

Komrij 1979 1 Met o.a.: Liedje dat rondgaat
Komrij 2004 6 Naast Liedje dat rondgaat ook o.a. 1975 en Heb je alles bij je
Deleu 3 Waaronder De Engelsman
Vegter 2015 2
De Boomsmabundels [2011, 2013, 2015] 3  Liedje dat rondgaat in de bundel gedichten over dood en afscheid
Wilmink 2002 1  De Engelsman
Pfeijffer 2016 8  Met evenals in Komrij 2004: 1975 en Heb je alles bij je

Verder komen er twaalf gedichten voor in de bloemlezing met dichters uit de jaren zeventig [T’Sjoen, 2011]. Ook die gedichten heeft de dichter zelf mogen aanreiken van de samensteller, maar daarin komt De Engelsman niet meer voor… We will never meet again?

De wilde dromen van G.

Het vers De Engelsman wordt soms wel en soms ook weer niet voorzien van de opdracht ‘Voor G.’ De kans is groot dat de dichter, die we nooit met de ‘ik’ mogen verwarren’, verwijst naar zijn geliefde Geeske. Het is het gedicht van twee geliefden waarvan de één ver in dromenland zich een ontmoeting voorstelt met een derde. De mannelijke geliefde laat zijn meisje dromen maar onderzoekt hoe ver het gaat in de gedroomde liefde en neemt intussen ook de gedaante aan van deze vreemdeling. Een gedicht met een verhaallijntje, een soort plot. Het stamt uit de bundel ‘Epigrammen’ uit 1986 en dat zijn eigenlijke korte puntige gedichten met een soort conclusie, een afloop aan het einde. Epigram is afkomstig van het woord ‘opschrift’ en die zijn vaak niet zo lang. Er is beperkte ruimte op het marmer van het standbeeld of de grafsteen. Epigram wordt wel vertaald als puntdicht of sneldicht, maar daarvoor neemt de dichter te veel ruimte in om zijn verhaal te doen. Tien drieregelige strofen waarvan de regels maar zelden rijmen. Des te mooier het rijm in de laatste waardoor een natuurlijke koppeling ontstaat tussen ‘ruimte en tijd’ en de zoektocht naar liefdes ‘zekerheid’.

De Engelsman

Je sliep, je droomde, glimlachte en zei:
‘no I don’t care’, gevolgd door
een gekir, een meisjesachtig giechelen.

Dat was zo duidelijk als wat.
Hier was een Engelsman in ‘t spel
die zekere voorstellen deed waarop

werd ingegaan. In elk geval
was ik het niet.
Ik spreek nooit Engels in je slaap.

Proefondervindelijk gaan wij
te werk, dacht ik, dan weten we straks meer
en ik begon je borst

zo Engels mogelijk te strelen. En inderdaad
’t geluid ging over in een zacht zingen,
een gekreun, een situatie

die ik zo had kunnen laten.
Maar ik wilde zekerheid en wreef
over je broekje met dezelfde hand

uit Engeland.
Nu rende je weg, je vluchtte lachend
maar je vluchtte, je trappelde

je benen bloot. Dus onze vriend
van overzee was nu te ver gegaan,
dat bleek.

Je zuchtte, draaide je om naar mij
en zei mijn naam daarbij
en ik besloot je nu maar verder

te laten zweven tussen ruimte en tijd
maar fluisterde nog in je oor: ‘We’ll
never meet again’. Voor alle zekerheid.

Frank Koenegracht

Advertenties

2 gedachtes over “Laten zweven tussen ruimte en tijd – Frank Koenegracht

  1. Pingback: Dag 108: Dagen van rust en contemplatie – De Dagen Zonder

  2. Pingback: Poëzie als strafregels – T. van Deel | het rijmrijk

Reacties zijn gesloten.