Tjitske Jansen heeft genoeg te doen

De dichter als mens

Tjitske Jansen tijdens de Nacht van de Poëzie 2016

Dichters lijken vaak groter dan zichzelf. Waar gedichten raken aan het goddelijke straalt dat af op de dichter, de maker, de creator, de schepper. Maar helaas, dichters zijn mensen. Als je er een mes insteekt, zakt de dichter als een plumpudding in elkaar, net zoals andere mensen. Ze moeten water en voedsel en ze moeten omringd met liefde en aandacht. Ze boeren, ze stinken, ze kunnen liederlijk zijn, ze beledigen je als ze zich aangevallen voelen. Het lijkt mij goed om de bezoekers van het Rijmrijk toch ook maar even te wijzen op deze gang van zaken. Kan het anders? Nee, natuurlijk niet, want de gestileerde woordkunst ontstaat vanuit het dierlijke, vanuit de angst en de geilheid, vanuit het besef dat de goddelijkheid zo ver weg is en dat er vele gedichten en vele bundels nodig zijn om een klein stapje te naderen.

De bloemlezer als aap

2-ejp_9514-1Dichters zijn ook niet allemaal vrienden van elkaar. En wie het in zijn hoofd haalt een bloemlezing samen te stellen, verliest veel vrienden. De bloemlezing van Ilja Leonard Pfeijffer ligt in de boekhandels. Fluorescerend groen met opvallende blauwe en roze inkt. Alsof het boek het zonder die kleuren niet zou redden. Saved by design! De reacties zijn, zoals te verwachten, niet mals. Kern van de kritiek: mooie bloemlezing maar met de verkeerde gedichten. Te veel de persoonlijke smaak van de samensteller, te weinig historisch besef, maar ook: te weinig van ‘ik’. Vroeger mokten dichters in kranten of tijdschriften, begonnen een polemiek tegen elkaar of wachten op het boekenbal om elkaar een bloedneus te slaan. Dat is niet meer nodig, want ook voor de inwoners van het Rijmrijk zijn de ‘social media’ beschikbaar. Moest je vroeger een generatie wachten voordat de geheimen tussen de strijd van twee literatoren bekend werden gemaakt omdat de correspondentie in een boekje belandde, nu sta je vooraan terwijl de strijd zich voor je ogen ontplooit.

Op 19 november post Tjitske Jansen de volgende tekst op haar Facebook-account: “Er zijn mensen die zich afvragen waarom ik niet in de poëziebloemlezing van Ilja Pfeiffer wil staan. Het zit ongeveer zo: Pfeiffer heeft mij ooit, na een literaire avond waarop wij allebei hadden voorgelezen, uitgenodigd het bed met hem te delen. Ik heb deze uitnodiging beleefd afgeslagen. Vervolgens heeft hij op zijn website gezet ‘Tjitske Jansen is natuurlijk niets’. Ik vind Ilja Pfeiffer een naar zelfingenomen niet integer iemand. Misschien als hij meer dan één gedicht van me had willen opnemen, was ik zo opportunistisch geweest toch toestemming te geven. Ik weet het niet. You cannot live in if. Hoe dan ook vind ik dat ik dat ik meer dan één gedicht ‘waard’ ben. Verder hou ik niet van het werk van Pfeiffer. Hij heeft een onmiskenbaar groot talent. Maar zijn eigendunk is in bijna elke zin van hem te lezen en daarmee vergiftigt hij mijns inziens dit talent. En waarom zou ik in een bloemlezing willen staan van iemand die zelf werk maakt waar ik niet van hou? Verder ga ik er geen woorden meer aan vuilmaken. Ik heb genoeg te doen.” En Tjitske gaat zoals zij belooft, over tot de orde van de dag. Dichten hoop ik dan maar…

‘Ik vind het ook…’

Ah, gedoe! Altijd leuk. Dichter Jansen noemt de bloemlezer expres naar de ziekte en slaat wild om zich heen! Ze wil niet in de bloemlezing staan want de samensteller is niet integer! Correctie, ze wil niet met maar één gedicht in de bloemlezing staan want ze is meer waard dan een score van één. Bij ‘keuze groter dan 1’, vervalt het integriteitsargument. Het is ook logisch dat ze niet met één of meer gedichten in de bloemlezing wil staan want de bloemlezer is geen goed dichter, correctie, hij is wel een goed dichter maar dat vindt hij zelf ook en dat verpest het werk. Dichter Jansen wil alleen in bloemlezingen staan samengesteld door dichters waar ze van houdt… Een vette mening op Facebook en dus kunnen de volgers reageren en dat doen ze naar hartelust:

  • Ja! Pfeijffer kan niet dichten: zijn werk staat vol ‘potsierlijke pretentieuze zinnen’…
  • En er staan veel te weinig vrouwen in de bloemlezing.
  • “Ik heb zijn aanbod het bed met hem te delen met graagte geaccepteerd, maar toen ik zijn bloemlezing opensloeg was ik toch best een beetje teleurgesteld.”
  • “Allez, ok, als je met mij het bed deelt maak ik een bloemlezing van jou alleen.”
  • Pfeijffer heeft ook nog eens een afstotende stem…

Niet iedereen is het eens met dichter Jansen. Sommigen proberen haar te bewegen om hier boven te staan en sterker te zijn dan dit, maar anderen bewegen heerlijk mee op de negatieve golf. Laten we samen Ilja eens even aanpakken! Iets posten op Facebook en dan wegwandelen lukt niet echt want nu heeft de hele wereld een kapstok om een mening hieronder te plakken. En dat gebeurt dan ook. Vijf dagen later is de post meer dan 240 keer ‘geliked’ of voorzien van zo’n ander guitig emotiepoppetje. En de laatste keer dat ik telde stonden er ongeveer 90 reacties onder de opmerking van dichter Jansen.

Tjitske Jansen mag eigenlijk niet ontbreken

Enige tijd later is er ook een reactie te vinden op het wereldwijde web. De redactie van Tzum biedt zendtijd aan de dichter/samensteller. Ilja: “Ik vind het oprecht jammer dat Tjitske Jansen toestemming heeft geweigerd voor de opname van een gedicht van haar in mijn bloemlezing, want ik vind haar een goede dichter die eigenlijk niet zou mogen ontbreken in het overzicht. Als zij één gedicht te weinig vindt, kan ik haar verzekeren dat ook de dichters die slechts met één gedicht vertegenwoordigd zijn, behoren tot de absolute eredivisie van de Nederlandse poëzie. Ik zou haar daar ook toe rekenen. Als ze daar niet tevreden mee is, kan ik haar slechts aanraden een eigen bloemlezing samen te stellen. Daarin kan ze dan zoveel gedichten van zichzelf opnemen als ze zelf wil. Dat ik Tjitske Jansen in het verleden ooit het hof zou hebben gemaakt, is onwaar. Wellicht is het misverstand gerezen vanwege het feit dat ik altijd aardig tegen haar ben geweest, omdat ik haar altijd aardig heb gevonden. Ik heb nooit kwaad over haar gesproken op mijn website. Ik heb niet eens een website.”

Een beetje vals is het wel. In het verleden heeft Ilja gebruik gemaakt van een website waar hij meningen in kwijt kon. Maar het kan ook worden gelezen als een soort excuus. Ik laat het over aan de lezer van de blog. Klein stukje literatuurgeschiedenis waar we over drie jaar niets meer van weten.

Genoeg te doen

Tjitske JansenVeel mensen spreken hun waardering uit over het werk van Tjitske Jansen als gevolg van dit debatje. Dat is mooi want dichters hebben de waardering nodig om verder te schrijven. En Tjitske maakt mooie gedichten. Ik pik een titelloze uit de bloemlezing van Henk van Zuiden uit 2009. Het is namelijk een gedicht dat gaat over de relatie tussen de dichter (de ik) en de buitenwereld. De ‘ik’ worstelt hier met iemand die parasiteert op wat de ik zegt, totdat een grens is bereikt en het persoonlijke voorbij komt. Daar blijft iedereen van af. Tjitske blijft maar in gevecht met een ieder die haar integriteit bedreigt. Niet doen, denk ik dan, je hebt genoeg te doen.

*

Ik zei dat ik het woord galjoen zo mooi vond.
Het zat meteen de dag daarop in een gedicht van hem.
Hij had schip gezocht in het synoniemenwoordenboek,
was op galjoen gestrand. Het was dus louter toeval.
Hij was vergeten dat ik… Had ik dat gezegd?
en bovendien: galjoen is maar een woord.

Ik vertelde hem dat Socrates, wanneer hem een probleem inviel
soms uren stil bleef staan op straat. Pas als hij genoeg had nagedacht
liep hij verder, of (afhankelijk van de voorlopige conclusies)
terug. Die zelfde avond nog schreef hij een strofe over Socrates,
hoe die, wanneer hem een probleem inviel,
Had hij op internet gevonden. En bovendien:
Socrates is toch van iedereen?

Ik vertelde hoe mijn broertje in de tent bleef zitten
toen hij voor het eerst met ons kamperen ging.
‘Wat doe je toch, waar blijf je’, vroegen wij.
‘Ik kampeer,’ antwoordde hij. En dat ik dat
een mooie invulling van het woord kamperen vond,
dat net als wonen eigenlijk geen werkwoord is.

Mijn broertje is van mij.

Tjitske Jansen

Advertenties